Prawo autorskie dla twórców

Ochrona twórczości, praw do utworów i zasad ich wykorzystywania

Prawo autorskie chroni twórczość – od tekstów, fotografii i grafik, przez filmy i muzykę, po programy komputerowe, strony internetowe oraz inne materiały wykorzystywane w działalności zawodowej i biznesowej. W praktyce istotne jest jednak nie tylko samo stworzenie utworu. Równie ważne jest ustalenie, komu przysługują prawa, kto może korzystać z utworu, w jakim zakresie, na jakich polach eksploatacji i za jakim wynagrodzeniem.

Odpowiednio przygotowana umowa pozwala ustalić te zasady jeszcze przed rozpoczęciem współpracy. Ma to szczególne znaczenie, gdy materiały tworzą pracownicy, freelancerzy, agencje, programiści, fotografowie albo inni wykonawcy.

Wspieramy zarówno twórców chroniących i komercjalizujących własną twórczość, jak i przedsiębiorców, którzy chcą mieć pewność, że mogą korzystać z zamówionych materiałów w sposób odpowiadający potrzebom biznesu. Pomagamy również wtedy, gdy doszło już do naruszenia – np. kopiowania, bezprawnej publikacji, wykorzystania materiałów bez zgody albo sporu dotyczącego autorstwa lub zakresu praw.

Dla kogo jest ta usługa?

Współpracujemy w szczególności z:

• fotografami, grafikami i projektantami;
• autorami tekstów i materiałów audiowizualnych;
• twórcami internetowymi i influencerami;
• muzykami i producentami;
• programistami;
• software house’ami i firmami IT;
• agencjami marketingowymi i kreatywnymi;
• przedsiębiorcami zlecającymi tworzenie treści, projektów, aplikacji i materiałów reklamowych;
• firmami wykorzystującymi cudze utwory w sprzedaży, marketingu i komunikacji.

Pomagamy zarówno przed zawarciem umowy, jak i wtedy, gdy pojawia się problem dotyczący autorstwa, zakresu licencji, przeniesienia praw albo naruszenia.

Czym jest utwór w rozumieniu prawa autorskiego?

Utworem jest rezultat działalności twórczej człowieka o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci.

Oznacza to, że materiał powinien:

• mieć charakter twórczy;
• posiadać indywidualne cechy;
• zostać ustalony w sposób pozwalający na zapoznanie się z nim.

Ochrona nie zależy od wartości ekonomicznej, poziomu artystycznego ani przeznaczenia utworu.

Utworami mogą być w szczególności:

• teksty, artykuły i scenariusze;
• fotografie;
• grafiki, ilustracje i projekty;
• logo, jeżeli spełnia wymagane przesłanki;
• filmy i inne materiały audiowizualne;
• utwory muzyczne;
• projekty architektoniczne i wzornicze;
• programy komputerowe;
• twórcze elementy aplikacji i stron internetowych;
• materiały reklamowe i treści publikowane w mediach społecznościowych.

Nie każdy rezultat pracy jest jednak utworem. Sam czas poświęcony na stworzenie materiału albo jego wartość gospodarcza nie przesądzają jeszcze o ochronie.

Czego prawo autorskie nie chroni?

Prawo autorskie chroni sposób wyrażenia, a nie sam pomysł.

Nie są jako takie chronione m.in.:

• idee i koncepcje;
• metody i procedury;
• zasady działania;
• fakty i proste informacje;
• materiały pozbawione twórczego i indywidualnego charakteru.

Przepisy wyłączają spod ochrony również określone materiały urzędowe, akty normatywne, opublikowane opisy patentowe lub ochronne oraz proste informacje prasowe. Szczególnej oceny wymagają treści powstające przy wykorzystaniu sztucznej inteligencji. Jeżeli materiał został wygenerowany wyłącznie przez AI, bez odpowiedniego twórczego wkładu człowieka, może nie spełniać przesłanek utworu. Ochronie mogą natomiast podlegać te elementy, które są rezultatem indywidualnych i twórczych decyzji człowieka.

Autorskie prawa osobiste i majątkowe

Prawo autorskie rozróżnia autorskie prawa osobiste i autorskie prawa majątkowe. Oba rodzaje praw dotyczą tego samego utworu, ale chronią inne interesy.

Autorskie prawa osobiste

Autorskie prawa osobiste chronią więź twórcy z utworem.

Obejmują m.in. prawo do:

• autorstwa;
• oznaczenia utworu nazwiskiem, pseudonimem albo udostępnienia go anonimowo;
• nienaruszalności treści i formy;
• decydowania o pierwszym udostępnieniu;
• nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

Prawa te są niezbywalne i nieograniczone w czasie. Nie można ich sprzedać ani przenieść na inną osobę. W umowie można natomiast – w granicach dopuszczalnych prawem – uregulować sposób ich wykonywania, zasady modyfikowania utworu oraz określone zobowiązania twórcy.

Autorskie prawa majątkowe

Autorskie prawa majątkowe dotyczą korzystania z utworu i czerpania z niego korzyści.

Mogą zostać:

• przeniesione na inną osobę;
• udostępnione na podstawie licencji;
• wykorzystywane komercyjnie przez uprawnionego.

Kluczowe znaczenie ma określenie pól eksploatacji, czyli sposobów korzystania z utworu. Umowa powinna odpowiadać temu, jak materiał ma być rzeczywiście wykorzystywany – np. w Internecie, reklamie, mediach społecznościowych, na produktach albo w materiałach drukowanych. Sama zapłata za stworzenie logo, strony internetowej, filmu, fotografii czy innego materiału nie oznacza automatycznie, że zamawiający nabył wszystkie potrzebne prawa.

Autorskie prawa majątkowe mają charakter czasowy. Co do zasady okres ochrony wynosi 70 lat, przy czym sposób obliczania tego terminu zależy od rodzaju utworu i okoliczności wskazanych w przepisach.

Zakres wsparcia

Umowy dotyczące praw autorskich

Przygotowujemy, analizujemy i negocjujemy w szczególności:

• umowy o przeniesienie autorskich praw majątkowych;
• umowy licencyjne;
• umowy z fotografami, grafikami i projektantami;
• umowy z programistami;
• umowy z autorami i twórcami treści;
• umowy z agencjami marketingowymi;
• postanowienia dotyczące praw autorskich w umowach z pracownikami, współpracownikami i podwykonawcami.

Analizujemy m.in.:

• zakres przekazywanych praw;
• pola eksploatacji;
• możliwość dokonywania zmian;
• prawo do dalszego licencjonowania lub przenoszenia praw;
• czas i terytorium korzystania;
• sposób oznaczania autorstwa;
• zasady wynagrodzenia.

Ustalenie, komu przysługują prawa

W wielu sprawach podstawowym problemem nie jest samo naruszenie, lecz ustalenie, kto właściwie posiada prawa do materiału.

Pomagamy ustalić:

• kto stworzył utwór;
• w ramach jakiego stosunku prawnego powstał;
• czy prawa zostały skutecznie przeniesione;
• czy obowiązuje licencja;
• jaki jest jej zakres;
• czy możliwe jest modyfikowanie materiałów;
• czy prawa można dalej udostępniać.

Ma to szczególne znaczenie przy projektach rozwijanych przez wiele lat, przy udziale różnych pracowników, agencji i wykonawców.

Naruszenia prawa autorskiego i plagiat

Pomagamy w przypadkach bezprawnego:

• kopiowania;
• publikowania;
• rozpowszechniania;
• modyfikowania;
• wykorzystywania zdjęć, filmów, tekstów, muzyki i grafik;
• przypisywania sobie autorstwa cudzej twórczości.

W pierwszej kolejności ustalamy zakres praw oraz zabezpieczamy dowody.

W zależności od sytuacji możliwe działania obejmują m.in.:

• wezwanie do zaprzestania naruszeń;
• żądanie usunięcia materiałów;
• żądanie usunięcia skutków naruszenia;
• negocjacje;
• dochodzenie roszczeń majątkowych;
• żądanie odpowiedniego oświadczenia;
• prowadzenie postępowania sądowego.

Prawo autorskie w Internecie

Wspieramy również przy naruszeniach dokonywanych online, w szczególności przy:

• kopiowaniu zdjęć, tekstów, filmów i grafik;
• wykorzystywaniu treści na cudzych stronach;
• naruszeniach w mediach społecznościowych;
• używaniu materiałów na platformach sprzedażowych;
• publikowaniu treści bez wymaganej zgody.

Pomagamy zabezpieczyć materiał dowodowy oraz – gdy istnieją ku temu podstawy – kierować odpowiednie zgłoszenia i żądania do naruszyciela albo operatora platformy.

Ochrona wizerunku

Doradzamy w zakresie utrwalania i rozpowszechniania wizerunku.

Przygotowujemy i analizujemy:

• zgody na wykorzystanie wizerunku;
• umowy dotyczące zdjęć i nagrań;
• zasady wykorzystania materiałów w reklamie;
• czas i terytorium korzystania;
• możliwość dalszego wykorzystania po zakończeniu współpracy.

Prawo przewiduje również przypadki, w których rozpowszechnianie wizerunku nie wymaga zezwolenia, dlatego każdą sytuację należy oceniać z uwzględnieniem jej okoliczności.

Projekty kreatywne, technologiczne i AI

Wspieramy projekty obejmujące m.in.:

• programy komputerowe;
• aplikacje;
• strony internetowe;
• materiały reklamowe;
• projekty graficzne;
• rezultaty pracy zespołów projektowych;
• materiały przygotowywane z wykorzystaniem AI.

Analizujemy, komu przysługują prawa do rezultatów pracy zespołów i wykonawców oraz jak uregulować zasady korzystania z materiałów tworzonych przy pomocy nowych technologii.

W przypadku AI znaczenie mają zarówno kwestie autorstwa i ochrony, jak i warunki korzystania z konkretnego narzędzia oraz źródła materiałów wykorzystywanych w procesie tworzenia.

Jak wygląda współpraca?

1. Ustalamy przedmiot sprawy

Poznajemy rodzaj utworu, sposób jego powstania, osoby uczestniczące w projekcie i sposób planowanego wykorzystania.

2. Analizujemy prawa i dokumenty

Weryfikujemy umowy, licencje i inne dokumenty oraz ustalamy, komu przysługują prawa i jaki jest ich zakres. Jeżeli doszło do naruszenia, analizujemy również dostępne dowody.

3. Dobieramy rozwiązanie

W zależności od sytuacji przygotowujemy albo zmieniamy umowę, porządkujemy prawa, projektujemy licencję albo rekomendujemy działania związane z naruszeniem.

4. Wspieramy we wdrożeniu lub sporze

Pomagamy w negocjacjach, wdrożeniu dokumentów oraz – jeżeli jest to potrzebne – w dochodzeniu albo obronie praw.

Najczęstsze pytania

Czy utwór trzeba zarejestrować, aby był chroniony?

Nie. Ochrona powstaje z mocy prawa po spełnieniu ustawowych przesłanek. Nie jest wymagane zgłoszenie utworu do urzędu.

Czy sam pomysł podlega ochronie?

Nie. Prawo autorskie chroni sposób wyrażenia, a nie samą ideę, koncepcję, metodę czy procedurę.

Czy zapłata za wykonanie projektu oznacza nabycie praw?

Nie. Sama zapłata za logo, zdjęcia, stronę internetową czy inny materiał nie powoduje automatycznie przeniesienia autorskich praw majątkowych.

Czym różni się przeniesienie praw od licencji?

Przeniesienie autorskich praw majątkowych powoduje przejście określonych praw na nabywcę. Licencja pozwala korzystać z utworu w określonym zakresie, ale prawa pozostają przy dotychczasowym uprawnionym.

Czym są pola eksploatacji?

Pola eksploatacji określają sposoby korzystania z utworu. Umowa przenosząca prawa albo licencja powinna wskazywać pola, które obejmuje.

Czy można przenieść autorskie prawa osobiste?

Nie. Są one niezbywalne i nie można się ich zrzec. Można natomiast odpowiednio uregulować w umowie niektóre kwestie dotyczące sposobu ich wykonywania.

Czy opublikowanie materiału w Internecie oznacza zgodę na jego dalsze wykorzystanie?

Nie. Sama dostępność zdjęcia, tekstu, filmu lub grafiki w Internecie nie oznacza zgody na ich kopiowanie albo dalszą publikację.

Czy treści stworzone przy pomocy AI są chronione?

To zależy. Znaczenie ma przede wszystkim zakres twórczego wkładu człowieka. Materiał wygenerowany wyłącznie przez AI może nie spełniać przesłanek utworu.

Jak zabezpieczyć prawa do materiałów tworzonych przez pracownika lub wykonawcę?

To zależy od podstawy współpracy. Przy wykonawcach należy odpowiednio uregulować przeniesienie praw albo licencję. W przypadku utworów pracowniczych zastosowanie mogą mieć szczególne zasady ustawowe dotyczące nabywania praw przez pracodawcę.

Prawa autorskie warto uporządkować przed rozpoczęciem korzystania z utworu

Problemy najczęściej pojawiają się wtedy, gdy kończy się współpraca albo materiał ma zostać wykorzystany w nowy sposób, zmodyfikowany albo udostępniony kolejnym podmiotom. Odpowiednie uregulowanie praw pozwala z góry ustalić zasady korzystania z twórczości i ograniczyć ryzyko późniejszych sporów.